Hype Film / Esquire March 2008
Text : Varanyoo
‘Persepolis’
Questions of Freeman
หากคุณเป็นศาสดาองค์สุดท้ายของโลก ศาสนาของคุณจะมีกฎเกณฑ์อย่างไรบ้าง? จะมีคนสักกี่คนในโลกนี้ที่อยากเข้ามาเป็นสาวก? และสำหรับคนที่ไม่ยอมเข้ารีตล่ะ ศาสดาจะจัดการพวกเขาเหล่านั้นอย่างไร?
ในช่วงเดือนมิถุนายนของปีที่ผ่านมา หลายคนอาจจำได้ถึงอนิเมชั่นสัญชาติฝรั่งเศสสุดอื้อฉาว ซึ่งแต่เดิมถูกกำหนดให้ฉายเป็นภาพยนตร์เปิดในงานเทศกาลหนังกรุงเทพฯ แต่จากการขอร้องของสถานทูตอิหร่าน ทำให้คณะกรรมการจัดงานต้องระงับฉาย และอัปเปหิภาพยนตร์เรื่องนี้ออกจากโปรแกรมไปในที่สุด
ความจริงก่อนหน้านั้น ในช่วงเทศกาลหนังเมืองคานส์ ซึ่งจะมีการจัดฉายภาพยนตร์เรื่องนี้ ทางอิหร่านก็ได้ทำหนังสือประท้วงไปยังเทศกาลฯ แต่คนฝรั่งเศสเขาใจถึง จึงทำเป็นไม่สนใจและตีมึนฉายภาพยนตร์เรื่องนี้กันต่อไป
เรื่องร้อนถึงหน่วยงานที่ดูแลเรื่องภาพยนตร์ของประเทศอิหร่าน ‘มูลนิธิฟาราบี’ ถึงกับส่งจดหมายประท้วงไปยังสถานทูตฝรั่งเศสว่า ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้นำเสนอ ‘ภาพอันไม่เป็นจริงที่เกิดจากการปฏิวัติทางศาสนาของประเทศอิหร่าน’ แถมเมื่อทางเทศกาลฯ ตัดสินใจมอบรางวัล July’s Prize ให้กับภาพยนตร์อนิเมชั่นเรื่องนี้ ก็ยังมิวายที่ทางรัฐบาลอิหร่านจะออกมาเอะอะเอ็ดตะโรประท้วงกันอีกรอบ
‘Persepolis’ สร้างจากหนังสือการ์ตูนชีวประวัติของนักวาดภาพประกอบหญิงชาวอิหร่านซึ่งปัจจุบันใช้ชีวิตอยู่ในกรุงปารีส Marjane Satrapi เขียนเล่าเรื่องราวชีวิตของตัวเอง ผ่านลายเส้นที่เรียบง่าย ด้วยเนื้อหาที่มีความน่าสนใจในเชิงสังคม หนังสือการ์ตูนเรื่องนี้ได้รับความนิยมและถูกหยิบยกขึ้นมาสร้างเป็นภาพยนตร์ในที่สุด โดยมี Vincent Paronnaud และตัวมาร์แจนที่ร่วมกำกับภาพยนตร์เรื่องนี้ออกมาด้วยตนเอง
ในวัยเด็กมาร์แจนน้อยมีความฝันอยู่หลายอย่าง เธอชมชอบบรู๊ซ ลี อยากเป็นคอมมิวนิสต์เหมือนเช่นปู่ที่ล่วงลับ และฝันอยากเป็นศาสดาองค์สุดท้ายของโลก ในศาสนาของเด็กหญิง เธอจะห้ามไม่ให้ใครต้องเจ็บป่วยและต้องหิว คนแก่สูงอายุทุกคนจะได้รับปันส่วนเป็นไก่อย่างน้อยวันละหนึ่งตัว…ยายของเธอถึงกับสมัครเป็นสาวกคนแรกของศาสนานี้ในทันที
“ว่าแต่หนูจะทำยังไงกับคนที่ไม่ยอมทำตามกฎเกณฑ์ในศาสนาของหนูล่ะ?” ยายถาม
”…หนูยังไม่ได้นึกถึงเรื่องนั้นเลย” เด็กหญิงนิ่งคิดแล้วตอบ
ครอบครัวของมาร์แจนเป็นชาวเตหะรานหัวสมัยใหม่ที่มีฐานะซึ่ง พ่อ แม่ และย่าต่างเลี้ยงดูให้เธอเติบโตขึ้นมามีความคิดหัวก้าวหน้า ประกอบกับพื้นเพของตระกูล ซึ่งสมาชิกในครอบครัวบางคนต้องประสบเคราะห์กรรมทางการเมืองจากการปฏิวัติแย่งชิงอำนาจทางการปกครองหลายต่อหลายครั้ง ทำให้เด็กหญิงมาร์แจนต้องได้รับผลกระทบจากความคิดของตัวเองที่ดันไปโต้แย้งกรอบบรรทัดฐานของสังคมอิหร่านในช่วงนั้น จนพ่อ แม่ที่ต้องการจะปกป้องตัดสินใจส่งตัวเธอไปใช้ชีวิตยังออสเตรียเมื่อมาร์แจนมีอายุได้เพียง 14 ปี
มาร์แจนต้องใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่ตัวเองไม่คุ้นเคยอยู่หลายปี และเมื่อกลับมายังบ้านเกิดก็ต้องพบว่าสภาพสังคมของอิหร่านกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในตัวเธอ ไม่ไปด้วยกันเอาเสียเลย…แล้วเธอจะใช้ชีวิตที่นั่นต่อไปได้อย่างไร?
แม้การเดินเรื่องเกือบทั้งร้อยเปอร์เซ็นต์จะเป็นภาพขาวดำที่มีเพียงแค่สองมิติ แต่ด้วยลายเส้นอันเรียบง่ายหากเปี่ยมเสน่ห์ตามแบบฉบับของมาร์แจน รวมถึงอารมณ์ขันและเนื้อหาของเนื้อเรื่องที่หนักแน่นแต่ก็ถูกทำให้เบาสมองลงได้เมื่อเป็นอนิเมชั่น ก็สามารถเอาผู้ชมอยู่ได้ตลอดเรื่อง
เสน่ห์ที่สำคัญอีกประการหนึ่งที่ถือเป็นหัวใจของอนิเมชั่นเรื่องนี้คือการตั้งคำถามที่เดินควบคู่ไปกับเรื่องราวชีวิตอันโลดโผนของผู้หญิงเพียงคนเดียวตั้งแต่เด็กจนโต มาร์แจนตั้งคำถามกับสิ่งที่เกิดขึ้นในสังคมหลายระดับและหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการเมืองการปกครอง วิถีอันชอบธรรมในการปฏิวัติ สิทธิ เสรีภาพและความเท่าเทียมกันระหว่างเพศภายใต้คันร่มที่มีชื่อว่า ‘ศาสนา’ กระทั่งความแตกต่างกันทางด้านวัฒนธรรมระหว่างโลกที่หนึ่งและโลกที่สาม...เรียกได้ว่ามีบทสนทนาที่คมคายหลุดออกมาให้เราได้สนุกขบคิดกันตลอดทั้งเรื่องเลยทีเดียว
เมื่อชมภาพยนตร์เรื่องนี้จบแล้วจึงไม่ประหลาดใจเลยว่าเหตุใด แค่ภาพยนตร์อนิเมชั่นเรื่องเดียวจึงได้เป็นพิษเป็นภัยต่อรัฐบาลอิหร่านนัก? คำตอบคือเพราะนอกจากมันจะเปิดเผยภาพลักษณ์ของการปฏิวัติ และวิถีแห่งการปกครองของประเทศอิหร่านต่อสายตาโลกภายนอกแล้ว ภาพยนตร์เรื่องนี้ยังได้สั่นคลอนอำนาจรัฐด้วยคำถามของผู้หญิงตัวเล็กๆ เพียงคนเดียว ซึ่งนั่นอาจจะเป็นคำถามเดียวกันกับเพื่อนร่วมชาติทั้งชาติของเธออยากถามด้วยก็ได้
…ไม่สิ เอาเข้าจริงๆ มันเป็นคำถามอันไม่ยอมจำนนของคนที่มีหัวใจเป็นเสรีชนทั้งมวลต่างหาก
น่าเสียดายที่ ‘Persepolis’ จัดฉายที่โรงภาพยนตร์ House RCA เพียงแห่งเดียวเท่านั้น ในช่วงก่อนจะถึงสิ้นเดือนมีนาคมนี้ หลายๆ คนคงต้องพลาดชมไปอย่างน่าเสียดาย
…ถ้าแผ่นออกเมื่อไหร่ อย่าลืมไปหามาชมกันนะครับ
------------------------------------------------------------------------------------------
